کتاب آموزش نویسندگی؛ ۳ انتخاب برای ۳ نیاز

یه کتاب آموزش نویسندگی می‌خرید، چند صفحه‌اش رو می‌خونید و زیر جمله‌ها خط می‌کشید. حس خوبی داره؛ انگار دارید پیش می‌رید. اما وقتی برمی‌گردید سراغ داستان خودتون، هنوز نمی‌دونید صحنهٔ اول رو چطور ادامه بدید. شاید کتاب بدی انتخاب نکرده‌اید؛ شاید مسئله‌ای که ازش انتظار حل کردن دارید هنوز روشن نیست.

برای انتخاب کتاب برای تقویت نوشتن، از همین مسئله شروع کنیم. سه گزینه رو بر اساس معرفی رسمی، فهرست مباحث یا نمونهٔ منتشرشده از طرف نویسنده و ناشر بررسی می‌کنیم. مبنای این انتخاب، همین اطلاعات رسمی‌ه؛ نه مقایسهٔ کامل تمام کتاب‌های این حوزه. می‌بینیم چه زمانی کتاب آموزش داستان نویسی به کار می‌آد، چه زمانی تمرین زبان مهم‌تره و چرا خریدن کتاب آموزش رمان نویسی جای نوشتن پروژهٔ خودمون رو نمی‌گیره.

قبل از انتخاب کتاب، گیر خودتون رو اسم بذارید

«می‌خوام بهتر بنویسم» خواستهٔ درستی است، ولی برای انتخاب کافی نیست. مشخص‌ترش کنید: نمی‌تونم پیش‌نویس رو شروع کنم؛ شخصیت‌ها شبیه هم حرف می‌زنن؛ یا چند صحنه دارم که به هم وصل نمی‌شن. هرکدوم، نوع متفاوتی از کمک می‌خواد.

در آموزش نویسندگی، مهارت‌ها کنار هم رشد می‌کنن، اما لازم نیست هم‌زمان برای همه‌شون کتاب بخرید. یه متن کوتاه از خودتون بردارید و بنویسید می‌خواید بعد از مطالعه چه تغییری در همین متن ببینید. این جمله می‌تونه معیار انتخاب و معیار استفاده از کتاب بشه.

۱. وقتی پیش از شروع، نوشته رو محاکمه می‌کنید

Bird by Bird: Some Instructions on Writing and Life — Anne Lamott

این کتاب بیشتر از جنس همراهی با فرایند نوشتنه: شروع کردن، کنار آمدن با پیش‌نویس ناقص و ادامه دادن کاری که از دور ساده‌تر به نظر می‌رسه. معرفی رسمی ناشر هم بر تجربهٔ نوشتن و دشواری‌های مسیر تأکید داره. برای کسی که مدام جملهٔ اول رو پاک می‌کنه، چنین کتابی ممکنه نقطهٔ شروع مناسب‌تری از یه فهرست مفصل اصطلاحات داستان باشه.

اما اگر مسئله‌تون همین الان طراحی سه خط روایی در رمانه، نباید از این گزینه انتظار یه جدول مهندسی کامل داشته باشید. انتخابش به این معنی نیست که فقط انگیزه بگیرید؛ باید مطالعه رو به کاری کوچک وصل کنید.

تمرین همراه پیشنهادی ما اینه: یه موقعیت صد تا دویست‌کلمه‌ای بنویسید و تا پایانش به جملهٔ اول برنگردید. بعد فقط زیر جایی خط بکشید که چیزی برای ادامه دادن داره. این تمرین تألیفیِ این مقاله‌ست، نه نقل تمرین کتاب. می‌تونید برای شروعش از آزاد نویسی کمک بگیرید.

برای شناسایی نسخهٔ معرفی‌شده، نام اصلی، نام نویسنده و شابک نسخهٔ کاغذیِ صفحهٔ رسمی ناشر، 9780385480017، رو نگه دارید. اگر ترجمه می‌خرید، شابک فارسی متفاوت خواهد بود؛ نام انگلیسی اثر کمک می‌کنه مطمئن بشید با همین کتاب روبه‌رو هستید.

۲. وقتی می‌خواید روی جمله و صدای روایت کار کنید

Steering the Craft: A Twenty-First-Century Guide to Sailing the Sea of Story — Ursula K. Le Guin

صفحهٔ رسمی لو گویین، کتاب رو راهنمای کار روی نثر روایی و تمرین معرفی می‌کنه. نسخهٔ نخست در ۱۹۹۸ منتشر شده و نسخهٔ بازنگری‌شده در ۲۰۱۵ آمده؛ خود نویسنده توضیح می‌ده که در بازنگری، بعضی تمرین‌ها و مباحث تغییر کرده‌اند. پس موقع انتخاب ترجمه، دونستن اینکه از کدوم نسخه ترجمه شده مفیده.

این انتخاب برای وقتی مناسبه که می‌خواید نزدیک جمله بایستید: صدا، حرکت نثر و شیوهٔ روایت رو با تمرین بررسی کنید. اگر دنبال دستورالعمل قرارداد نشر یا بازاریابی کتاب هستید، مسئلهٔ دیگری دارید. بهتره کتاب رو برای کاری انتخاب کنید که واقعاً آموزش می‌ده.

برای شروع، یه بند صدکلمه‌ای دربارهٔ انتظار در مطب بنویسید. بار دوم، جمله‌ها رو طوری تنظیم کنید که زمان کندتر حس بشه. بار سوم، همان اتفاق رو فشرده کنید. بعد بگید کدوم تغییرِ مشخص این حس رو ساخته: طول جمله؟ حذف جزئیات؟ تکرار یک حرکت؟ این تمرینِ همراه ماست؛ قرار نیست به لو گویین نسبتش بدیم.

در نوشتن داستان کوتاه، چنین تمرینی می‌تونه روی یک لحظهٔ مهم اجرا بشه. لازم نیست تمام داستان رو آهسته یا تمامش رو سریع کنید. کتاب وقتی به کارتون آمده که بتونید ریتم رو متناسب با صحنه انتخاب کنید.

۳. وقتی اجزای داستان رو جدا می‌شناسید، اما کنار هم نمی‌شینن

Writing Fiction: A Guide to Narrative Craft — Janet Burroway، با Elizabeth Stuckey-French و Ned Stuckey-French

ویرایش دهم این کتاب در ۲۰۱۹ از طرف انتشارات دانشگاه شیکاگو منتشر شده. صفحهٔ رسمی نویسنده، مباحثی مثل نشان دادن و گفتن، شخصیت، گفت‌وگو، فضا، پیرنگ، زاویه دید و بازنویسی رو معرفی می‌کنه و نمونهٔ متن هم در دسترس می‌ذاره. این دامنه برای کسی مفیده که می‌خواد اجزای داستان رو در یک مسیر آموزشی دنبال کنه.

اگر تازه شروع کرده‌اید، لازم نیست همهٔ فصل‌ها رو یک‌باره به داستانتون تحمیل کنید. یک داستان کوتاه انتخاب کنید و هر بار با یک سؤال بهش برگردید. مثلاً این بار فقط ببینید شخصیت چه می‌خواد؛ نوبت بعد بررسی کنید خواننده از کجا این خواسته رو می‌فهمه.

تمرین همراه: یه صحنه با دو نفر بنویسید که سر پس دادن یک وسیله اختلاف دارن. در نسخهٔ اول، راوی احساس هر دو رو توضیح بده. در نسخهٔ دوم، فقط به ذهن یکی دسترسی داشته باشید و دیگری رو از حرف و رفتار بشناسید. بعد ببینید کدوم اطلاعات مجبور شد شکل دیگری پیدا کنه. این مقایسه به جای حفظ تعریف، انتخاب رو قابل دیدن می‌کنه.

شابک نسخهٔ کاغذی ویرایش دهم 9780226616698 است. اطلاعات نسخه را برای تشخیص دقیق اثر می‌آریم؛ قیمت یا موجودی فعلی فروشگاه‌ها معیار این معرفی نیست.

این سه کتاب چه نسبتی با هم دارن؟

در نمایشگر کوچک، جدول را به چپ و راست بکشید.

نیاز فعلی	نقطهٔ شروع پیشنهادی	کاری که هم‌زمان انجام می‌دهید
سخت شروع می‌کنید و زود پاک می‌کنید	Bird by Bird	تمام کردن یک پیش‌نویس کوتاه
می‌خواهید روی نثر روایی تمرین کنید	Steering the Craft	مقایسهٔ چند نسخه از یک بند
به مسیر منظم برای اجزای داستان نیاز دارید	Writing Fiction	بازبینی یک داستان از چند جهت

این جدول رتبه‌بندی بهترین و بدترین نیست. ممکنه برای شما کتاب سوم مناسب‌تر باشه و برای کسی دیگر، اولی. حتی لازم نیست هر سه رو بخرید. یک کتاب که با تمرین همراه بشه می‌تونه از چند کتاب نیمه‌خوانده مفیدتر باشه.

دربارهٔ ترجمهٔ فارسی چه چیزهایی رو بررسی کنیم؟

نام مترجم و ناشر فارسی رو از شناسنامهٔ همان نسخه بخونید، نه فقط تصویر جلد فروشگاه. ببینید عنوان اصلی و ویرایش مبنا ذکر شده یا نه. چند صفحهٔ نمونه رو بخونید؛ به‌خصوص بخشی که یک مفهوم و مثالش رو کنار هم آورده. آیا می‌تونید توضیح رو بدون برگشتنِ مداوم دنبال کنید؟ آیا مثال هنوز با نتیجه‌ای که ازش گرفته شده جور درمی‌آد؟

در این فهرست، ترجمهٔ خاصی رو رتبه‌بندی نکرده‌ایم، چون نسخه‌های فارسی رو کنار هم بررسی نکرده‌ایم. اسم آشنا یا طرح جلد زیبا، به‌تنهایی جای ارزیابی متن رو نمی‌گیره. اگر زبان انگلیسی می‌خونید هم لازم نیست همهٔ ظرافت‌ها رو در خواندن اول بگیرید؛ یادداشت کنید کدام بخش نیاز به برگشت دارد.

کتاب آموزش رمان نویسی رو چطور وارد پروژه کنیم؟

اگر در حال نوشتن رمان هستید، یه پروندهٔ کوچک برای پروژه داشته باشید: مسئله‌ای که الان دارید، فصل یا مبحثی که می‌خونید، آزمایشی که انجام می‌دید و نتیجهٔ آن آزمایش. مثلاً «دو شخصیت هم‌صدا هستند؛ بخش گفت‌وگو را می‌خوانم؛ یک صحنه را بدون نام گوینده امتحان می‌کنم».

لازم نیست دستور هر نویسنده رو قانون همیشگی بدونید. راهنمای نوشتن حاصل رویکردیه که می‌تونه برای متن شما مفید یا نامتناسب باشه. در بازنویسی داستان، نسخهٔ قبلی رو نگه دارید و تغییر رو مقایسه کنید. اگر توصیه‌ای متن رو بدتر کرد، اول ببینید درست فهمیده‌ایدش؛ بعد هم اجازه دارید راه دیگری انتخاب کنید.

نکتهٔ تمرین: پیش از رفتن سراغ کتاب بعدی، یک تمرین رو روی نوشتهٔ خودتون اجرا کنید. نسخهٔ قبل و بعد رو نگه دارید و مشخص کنید چه چیزی در متن بهتر یا ضعیف‌تر شده.

برای انتخاب امروز، فقط یکی از سه نیاز جدول رو مشخص کنید و یه نمونه از نوشتهٔ خودتون کنار دست بذارید. کتاب رو با یک سؤال باز کنید و مطالعه رو وقتی ببندید که چیزی برای امتحان کردن دارید. آن تغییر کوچک در متن، معیار روشن‌تری از تعداد صفحه‌های خوانده‌شده‌ست.