حسام معینینویسندگی خلاق

·

از کجا بفهمیم استعداد نویسندگی داریم؟

از کجا بفهمیم استعداد نویسندگی داریم؟
در این نوشتهفهرست مطالب

توی ایستگاه اتوبوس، زنی رو می‌بینید که هر بار اتوبوس می‌رسه، یه قدم جلو می‌ره و بعد دوباره برمی‌گرده سر جاش. تا برسید خونه، چند بار بهش فکر می‌کنید. منتظر کسی بود؟ دلش نمی‌اومد بره؟ وقتی می‌خواید ماجرا رو بنویسید، روی کاغذ فقط این جمله می‌مونه: «زنی در ایستگاه منتظر بود.» فاصلهٔ بین اون چیزی که توی ذهنتون جان گرفته و این جمله ممکنه شما رو برسونه به این سؤال که از کجا بفهمیم استعداد نویسندگی داریم؟

برای جواب، از همین جمله شروع کنید. ببینید چه چیزی توجهتون رو جلب کرده، چطور می‌تونید اون رو به خواننده نشون بدید و وقتی کسی متن رو می‌خونه چه برداشتی ازش داره. اگه دنبال تست استعداد نویسندگی می‌گردید، اینجا یه تمرین با نوشتهٔ خودتون داریم. نتیجه دربارهٔ مهارت فعلی‌تون در همین نمونه‌ست و بهتون کمک می‌کنه بفهمید کدوم بخش از نوشتن براتون راحت‌تر پیش می‌ره و بهتره روی چی بیشتر کار کنید.

از چیزی که توجهتون رو جلب کرده شروع کنید

توی ایستگاه احتمالاً چند نفر دیگه هم بودن. چیزی که باعث شد زن یادتون بمونه، رفت‌وبرگشتش بود. یک بار جلو رفتن عادیه. وقتی این حرکت با رسیدن هر اتوبوس تکرار می‌شه، آدم کنجکاو می‌شه بدونه چرا. «زنی در ایستگاه منتظر بود» این تفاوت رو از دست داده. می‌تونیم به جمله برگردیم و همون چیزی رو که دیدیم دوباره واردش کنیم:

با رسیدن هر اتوبوس، زن تا لبهٔ جدول می‌رفت. وقتی در باز می‌شد، یک قدم عقب می‌کشید.

با همین دو جمله، خواننده هم می‌تونه چیزی رو ببینه که نگاه ما رو نگه داشته. هنوز نمی‌دونه زن چرا عقب می‌کشه، ولی حالا سؤالی داره که می‌تونه باهاش ادامه بده.

اگه می‌خواید نشونه‌های توانایی‌تون در نوشتن رو پیدا کنید، به همین انتخاب‌های کوچیک نگاه کنید. از یه موقعیت شلوغ چه چیزی رو به یاد می‌آرید؟ اگه اون رو روی کاغذ بیارید، خواننده هم متوجه می‌شه چرا توجهتون بهش جلب شده؟ شاید مشاهده براتون آسون باشه و پیدا کردن جملهٔ مناسب وقت ببره. همین تفاوت بهتون می‌گه تمرین بعدی رو از کجا شروع کنید.

وقتی صحنه رو ادامه می‌دید، کدوم مهارت نویسندگی معلوم می‌شه؟

تا اینجا فقط رفتار زن رو دیدیم. برای ادامهٔ داستان، می‌تونیم یه دلیل براش بسازیم. شاید منتظر اتوبوس خاصیه. شاید هم می‌خواد سوار بشه، ولی منتظره کسی برسه و جلوش رو بگیره. بیاید احتمال دوم رو دنبال کنیم. از اینجا به بعد، زن و ماجرا رو برای تمرین می‌سازیم.

مهتاب با رسیدن هر اتوبوس تا لبهٔ جدول می‌رفت. وقتی در باز می‌شد، یک قدم عقب می‌کشید. صبح، دخترش گفته بود: «اگه واقعاً می‌خوای بری، برو.» مهتاب چمدان را تا ایستگاه کشیده بود. حالا برای سومین بار صفحهٔ گوشی را روشن کرد. پیام تازه‌ای نداشت.

اتوبوس بعدی که رسید، راننده پرسید: «سوار می‌شین؟»

مهتاب به ابتدای کوچه نگاه کرد. چرخ یکی از سطل‌های زباله وسط پیاده‌رو گیر کرده بود. کسی از کنارش رد نشد. راننده دستش را به طرف دکمهٔ در برد.

مهتاب دستگیرهٔ چمدان را بالا کشید. «صبر کنین. میام.»

در نسخهٔ اول می‌دیدیم زن سوار نمی‌شه. حالا می‌تونیم حدس بزنیم دنبال چه کسی می‌گرده و چرا تا لحظهٔ آخر رفتن رو عقب می‌اندازه. جملهٔ دختر، نگاه به گوشی و آخرین نگاه به کوچه هرکدوم یه بخش از این انتظار رو نشون می‌دن. وقتی مهتاب بالاخره به راننده می‌گه «صبر کنین. میام.»، می‌فهمیم تصمیمش رو گرفته، حتی اگه هنوز ندونیم بعد از سوار شدن چه اتفاقی می‌افته.

خودِ این صحنه هم جای کار داره. مثلاً سطل زباله چه کمکی می‌کنه؟ شاید بخوایم نشون بدیم مهتاب کوچه رو آن‌قدر دقیق نگاه کرده که چرخِ گیرکردهٔ سطل رو هم دیده. ولی اگه خواننده فکر کنه سطل قراره نقشی توی ماجرا بازی کنه، توجهش از انتظار مهتاب پرت می‌شه. می‌تونیم اون دو جمله رو ساده‌تر کنیم و ببینیم صحنه چطور خونده می‌شه:

مهتاب به خانه‌شان، نبش کوچه، نگاه کرد. درِ سبز هنوز بسته بود. راننده دستش را به طرف دکمهٔ در برد.

حالا همون نگاه، خواننده رو به جایی می‌بره که مهتاب چشم‌به‌راهشه. این هم یکی از توانایی‌هاییه که موقع نوشتن می‌تونید در خودتون پیدا کنید. وقتی می‌بینید جزئیاتی حواس خواننده رو به جای دیگه‌ای می‌بره، می‌تونید عوضش کنید و اثرش رو روی صحنه ببینید. برای همین، بازنویسی داستان خودش فرصت خوبیه برای اینکه بفهمید توی متن چه انتخاب‌هایی دارید.

تست استعداد نویسندگی با یک صحنهٔ کوتاه

برای امتحان کردن این روش، از یه موقعیت روزمره شروع کنید. مثلاً کسی با یه کیسه نون می‌رسه جلوی در همسایه. دستش رو به طرف زنگ می‌بره، اما پیش از اینکه دکمه رو فشار بده، صدای خنده از توی خونه می‌آد و دستش رو پایین می‌آره. همین لحظه رو ادامه بدید یا از اتفاقی شروع کنید که خودتون دیدید و هنوز یه بخشش توی ذهنتون مونده.

  1. یه نسخهٔ کوتاه بنویسید. حدود ۱۵۰ تا ۲۵۰ کلمه کافیه. از جایی شروع کنید که شخصیت می‌خواد کاری انجام بده. بذارید خواننده ببینه چه چیزی باعث مکثش می‌شه و بالاخره چه تصمیمی می‌گیره.
  2. دو جای متن رو علامت بزنید. اول، جمله‌ای که بیشترین کمک رو می‌کنه خواننده موقعیت رو تصور کنه. بعد، لحظه‌ای که ممکنه ندونه شخصیت چرا دست نگه داشته یا چرا تصمیمش عوض شده. اگه می‌خواید علت برای خواننده پنهان بمونه، مشخص کنید دوست دارید توی اون لحظه به چه چیزی شک کنه.
  3. متن رو به یه نفر بدید و سؤال مشخص بپرسید. بذارید اول خودش ماجرا رو از روی متن بفهمه. بعد بپرسید «فکر کردی شخصیت می‌خواست چی‌کار کنه؟» یا «کدوم جمله باعث شد بفهمی چرا مکث کرد؟» اگه جوابش با چیزی که در نظر داشتید فرق داشت، ازش بخواید همون جایی رو نشون بده که اون برداشت براش شکل گرفته.
  4. یه تغییر رو امتحان کنید. مثلاً اگه خواننده نفهمیده چرا شخصیت پشت در مونده، رفتارش درست پیش از زنگ زدن رو عوض کنید. هر دو نسخه رو نگه دارید و دوباره بخونید. ببینید حالا می‌شه تصمیمش رو از اتفاق‌های توی صحنه دنبال کرد یا هنوز بخش مهمی از ماجرا فقط توی ذهن شماست.

این تمرین بهتون می‌گه در یک نمونهٔ مشخص چه چیزهایی کار کرده. فرض کنید خواننده از نگاه مهتاب به کوچه فهمیده که منتظر کسیه، ولی فکر کرده منتظر تاکسیه. متن حس انتظار رو منتقل کرده و حالا می‌دونید برای روشن‌تر شدنش روی چی کار کنید. مثلاً این بار می‌تونید نشون بدید مهتاب گوشی رو باز می‌کنه و سراغ گفت‌وگوی خودش و دخترش می‌ره. بعد از خواننده بپرسید این جزئیات چه تغییری توی برداشتش داده.

از نتیجهٔ تمرین چه چیزی دستگیرتون می‌شه؟

سه جور جواب ممکنه از نوشته‌تون بگیرید. شاید در دیدن جزئیات راحت باشید و برای ادامه دادن ماجرا مکث کنید. شاید شکل گرفتن تصمیم شخصیت براتون روشن باشه و موقع نوشتن، بخشی از دلیل رو جا بندازید. شاید هم پیش‌نویس اول به چیزی که توی ذهن داشتید نزدیک نباشه و تازه در بازخوانی راه بهتری پیدا کنید. هرکدوم از این جواب‌ها راه متفاوتی برای تمرین جلو پاتون می‌ذاره.

علاقه به نوشتن رو هم می‌تونید جداگانه بسنجید. بعد از اینکه نسخهٔ اول رو کنار گذاشتید، دلتون می‌خواد برگردید و صحنه رو از یه راه دیگه پیش ببرید؟ مثلاً هنوز براتون جالبه ببینید اگه مهتاب سوار نشه، به دخترش چی می‌گه؟ همین کنجکاوی می‌تونه دلیل خوبی برای ادامه دادن باشه. کیفیت صحنه رو هم می‌تونید با چیزی که روی صفحه اتفاق می‌افته و برداشتی که خواننده ازش داره بررسی کنید.

برای دفعهٔ بعد، تمرین رو مطابق نتیجه انتخاب کنید. اگه اتفاق‌های صحنه روشنن ولی هیچ جزئیاتی توی ذهن خواننده نمونده، یه موقعیت واقعی رو دوباره ببینید و دو حرکت یا صدای خاصش رو یادداشت کنید. اگه جزئیات خوبن ولی معلوم نیست شخصیت چی می‌خواد، اول خواسته‌اش رو برای خودتون در یه خط بنویسید و بعد صحنه رو از لحظه‌ای شروع کنید که ممکنه بهش نرسه. می‌تونید برای همین کار، یکی از موقعیت‌های تمرین نویسندگی رو بردارید.

وقتی صحنهٔ تمرین رو نوشتید یا یکی از نوشته‌های قبلی‌تون رو انتخاب کردید، زیر جمله‌ای خط بکشید که می‌خواید خواننده روی اون مکث کنه. همون بخش رو به کسی بدید و بپرسید چی دید و کجای متن باعث شد اون رو ببینه. جوابش بهتون می‌گه توی نسخهٔ بعدی، از کدوم جمله شروع کنید.

منابع نگارش این مقاله

  1. دیدن و ثبت جزئیات در داستانOpenLearn، دانشگاه آزاد بریتانیاHeightening your observations
  2. نوشتن داستان کوتاه و گرفتن بازخوردOpenLearn، دانشگاه آزاد بریتانیاGenerate and share something new
  3. بازخورد مشخص روی پیش‌نویسمرکز نگارش دانشگاه ویسکانسین–مدیسنPeer Reviews

گفت‌وگو درباره‌ی این نوشته

ارسال دیدگاه

Your email address will not be published. Required fields are marked *

بازگشت به نوشته‌ها

نویسندگی خلاق · پادکست

برای شنیدن

کسی مسیر نویسنده شدن را می‌داند؟

در میان کلمه‌ها

چه می‌خواهید بخوانید؟

یا از یک موضوع شروع کنید

نصب وبلاگ حسام معینی

با اضافه کردن وبلاگ به دستگاه‌تون، برای خواندن مقاله‌ها راحت‌تر برمی‌گردید.